Του Θοδωρή Μπαλτά
Τα ελληνικά γράμματα -και όχι μόνο- πρέπει να κάνουν μια βαθιά υπόκλιση στον μεγάλο δάσκαλο, διανοητή και φιλόσοφο, στον Πρωταγόρα.
Ήταν εκείνος που «κατέβασε» τη φιλοσοφία από τον ουρανό…
στη γη και στους ανθρώπους.
«Πάντων χρημάτων μέτρον εστίν άνθρωπος, των μέν όντως ως έστιν, των δέ ουκ όντων ως ουκ έστιν». Ο Πρωταγόρας λέει πάντων χρημάτων μέτρον άνθρωπος, και όχι έκαστος, δηλ. όχι ο κάθε άνθρωπος, αλλά γενικά ο άνθρωπος ως έννοια γένους είναι το κριτήριο για τα πράγματα και τον κόσμο.
Θεωρεί την αλήθεια υπόθεση του ανθρώπου.
Ο Πρωταγόρας θεωρείται ο θεωρητικός πρόδρομος της Δημοκρατίας και συνέβαλε τα μέγιστα σ’ αυτό που ονομάζεται αρχαίος ελληνικός πολιτισμός.
Ήταν ο θεμελιωτής της ελληνικής γραμματικής: Ο Πρωταγόρας πρώτος απ’ όλους συμβάλλει στη συγκρότηση της γραμματικής, εισηγούμενος τη διάκριση του γένους, την ταυτότητα του γραμματικού και του φυσικού γένους, και τη διάκριση των εγκλίσεων. Πρώτος επίσης διέκρινε τους χρόνους των ρημάτων. Τις εγκλίσεις τις διέκρινε σε: ευχωλή (ευκτική) , ερώτησις (υποταχτική), απόκρισις (οριστική) και εντολή (προσταχτική),κατακρίνοντας μάλιστα τον Όμηρο που, ενώ ήθελε να διατυπώσει ευχή, χρησιμοποιούσε τόνο προστακτικό με τη φράση «την οργή ψάλλε ω Θεά»
Στον «Κρατύλο» βρίσκουμε τη διαφορά ανάμεσα στο όνομα και το ρήμα η οποία έγινε από τον Πρωταγόρα. Επιπλέον στον ίδιο διάλογο καθορίζεται σωστά η έννοια του ρήματος , που σημαίνει πράξη και ότι με το συνδυασμό ρήματος και ονομάτων γίνεται ο λόγος.
Ήταν εκείνος που μαζί με το κίνημα των σοφιστών καλλιέργησαν σε βάθος τη γλώσσα και τον λόγο ως θεμέλιο της μόρφωσης. Η ορθή και σε βάθος γνώση της γλώσσας και ο επιδέξιος χειρισμός του λόγου οδηγούν τον άνθρωπο με βεβαιότητα στην επαγγελματική επιτυχία και στην κοινωνική αναγνώριση. Ο λόγος αποτελεί το κλειδί που βοηθά στην κατανόηση της σκέψης, αλλά και ο ίδιος ο λόγος αποτελεί παραγωγό σκέψης.
Η διδασκαλία και οι ιδέες του δεν γινόταν χωρίς να θίγει τα κοινωνικά ζητήματα. Δημοκράτης, αντίπαλος των αριστοκρατών δεν συμμερίζονταν το “πας μη Ελλην βάρβαρος” ως διαχωρισμό φύσης και συνέβαλλε μαζί με άλλους σοφιστές στη θεμελίωση του ορθού λόγου.
Ο Πρωταγόρας πολεμήθηκε στην εποχή του, για αιώνες, ακόμα και τώρα τον έχουν εξορία από αναφορές και τιμές, αλλά ο λόγος του παραμένει για πάντα επίκαιρος να θυμίζει ότι ο άνθρωπος ως γένος καμιά κάστα δεν θα αφήσει να εκφράζει και να κόβει και να ράβει το “μέτρο”. Οι άνθρωποι από τότε έκαναν βήματα μπροστά, και άλματα κοινωνικών ανατροπών, αλλά η στράτα αυτή δεν τελειώνει. Είναι οι μεγάλοι δρόμοι της χειραφέτησης, των δικαιωμάτων, μιας καλύτερης ζωής για όλους τους ανθρώπους, κόντρα στην καταπίεση και στην εκμετάλλευση .
Η κοινή δε μοίρα της γέννησης και του θανάτου μας υπενθυμίζει πως δεν μπορεί να δεχόμαστε αυτή να είναι διαφορετική στο ενδιάμεσο διάστημα που λέγεται ζωή, ελέω …γέννησης ή εκμετάλλευσης.
Σ.Σ. Ακόμα και οι ιδεολογικοί του αντίπαλοι τον σέβονταν. Ένας από αυτούς, ο Πλάτωνας, έδωσε σε ολόκληρο έργο του τίτλο το όνομά του, «Πρωταγόρας». Δυστυχώς πολλοί που κλείνουν σε όλες τις πτώσεις «το αρχαιοελληνικό πνεύμα», τον Πρωταγόρα…δεν θέλουν να τον διαβάσουν, πόσο μάλλον να διδαχτούν κάτι από αυτόν.
Ο Θοδωρής Μπαλτάς είναι πρόεδρος του Η’ Συλλόγου Εκπαιδευτικών Π.Ε. Θεσσαλονίκης-Ελευθερίου Κορδελιού- Ευόσμου