Σημαντικά συμπεράσματα για τη βιωσιμότητα της Τοπικής Αυτοδιοίκησης προκύπτουν από τη νέα μελέτη της Ελληνικής Εταιρείας Τοπικής Ανάπτυξης και Αυτοδιοίκησης (ΕΕΤΑΑ), η οποία παρουσιάστηκε στο Διοικητικό Συμβούλιο της Κεντρικής Ένωσης Δήμων Ελλάδας (ΚΕΔΕ).

Η έρευνα επιχειρεί να υπολογίσει για πρώτη φορά το πραγματικό κόστος που απαιτείται ώστε οι δήμοι να μπορούν να ασκούν αποτελεσματικά τις αρμοδιότητές τους, καταλήγοντας στο συμπέρασμα ότι το ετήσιο χρηματοδοτικό κενό φτάνει τα 2,55 δισ. ευρώ.

Οι ανάγκες ξεπερνούν τους διαθέσιμους πόρους

Σύμφωνα με τα στοιχεία της μελέτης, οι υποχρεώσεις των δήμων αυξάνονται διαρκώς, χωρίς να συνοδεύονται από αντίστοιχη οικονομική ενίσχυση. Τα τελευταία χρόνια στην Τοπική Αυτοδιοίκηση έχουν μεταφερθεί νέες αρμοδιότητες, όπως η πολιτική προστασία, η διαχείριση των αδέσποτων ζώων, οι αποψιλώσεις για την αντιπυρική περίοδο, η ναυαγοσωστική κάλυψη, ο εσωτερικός έλεγχος, καθώς και δράσεις που σχετίζονται με τη δημόσια υγεία, την ψηφιακή μετάβαση και την προστασία του περιβάλλοντος.

Η μελέτη επισημαίνει ότι η συνεχής διεύρυνση των αρμοδιοτήτων, χωρίς ανάλογη μεταφορά πόρων, έχει δημιουργήσει έντονη δημοσιονομική πίεση στους Οργανισμούς Τοπικής Αυτοδιοίκησης.

Μεγάλες ελλείψεις προσωπικού

Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται και στο ζήτημα της στελέχωσης των δημοτικών υπηρεσιών. Τα στοιχεία δείχνουν ότι καλύπτεται λίγο περισσότερο από το μισό των οργανικών θέσεων, ενώ περισσότερες από 46.000 θέσεις παραμένουν κενές.

Παράλληλα, οι δήμοι καταφεύγουν όλο και περισσότερο σε έκτακτο προσωπικό, με τις σχετικές δαπάνες να έχουν αυξηθεί σημαντικά την τελευταία διετία. Οι μεγαλύτερες ελλείψεις εντοπίζονται σε ειδικότητες όπως μηχανικοί, πληροφορικοί και προσωπικό στους τομείς υγείας και περιβάλλοντος.

Περιορισμένη οικονομική αυτονομία

Η έρευνα αναδεικνύει ότι η πλειονότητα των δήμων εξακολουθεί να εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από την κρατική χρηματοδότηση. Τα ίδια έσοδα καλύπτουν μικρό μέρος των τακτικών αναγκών, ενώ οι Κεντρικοί Αυτοτελείς Πόροι αποτελούν τη βασική πηγή χρηματοδότησης.

Παράλληλα, επισημαίνεται ότι οι διαθέσιμοι πόροι για έργα και συντηρήσεις παραμένουν σε ιδιαίτερα χαμηλά επίπεδα σε σχέση με το παρελθόν, παρά τη σημαντική αύξηση του κόστους κατασκευών και υλικών.

Αρνητική εικόνα σε σύγκριση με την Ευρώπη

Η μελέτη συγκρίνει τα οικονομικά δεδομένα της ελληνικής αυτοδιοίκησης με εκείνα των υπόλοιπων κρατών-μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης και διαπιστώνει ότι η Ελλάδα βρίσκεται στις τελευταίες θέσεις ως προς τον βαθμό δημοσιονομικής αποκέντρωσης.

Οι δαπάνες της Τοπικής Αυτοδιοίκησης αντιστοιχούν σε πολύ μικρότερο ποσοστό του ΑΕΠ και των συνολικών δημόσιων δαπανών σε σχέση με τον ευρωπαϊκό μέσο όρο, γεγονός που, σύμφωνα με τους συντάκτες της μελέτης, περιορίζει τις δυνατότητες των δήμων να ανταποκριθούν στις ανάγκες των τοπικών κοινωνιών.

Οι προτάσεις

Μεταξύ των βασικών προτάσεων που καταθέτει η ΕΕΤΑΑ περιλαμβάνονται η σταδιακή αύξηση της κρατικής χρηματοδότησης προς τους δήμους, η δημιουργία μόνιμου μηχανισμού κοστολόγησης των αρμοδιοτήτων, η ενίσχυση των δημοτικών υπηρεσιών με νέο προσωπικό, καθώς και η καθιέρωση της αρχής ότι κάθε νέα αρμοδιότητα θα συνοδεύεται υποχρεωτικά από τους αναγκαίους οικονομικούς και ανθρώπινους πόρους.

Όπως επισημαίνεται, η μελέτη φιλοδοξεί να αποτελέσει εργαλείο για τον σχεδιασμό ενός νέου μοντέλου χρηματοδότησης της Τοπικής Αυτοδιοίκησης, με στόχο οι δήμοι να μπορούν να παρέχουν ποιοτικές υπηρεσίες στους πολίτες χωρίς να επιβαρύνονται από διαρκώς αυξανόμενες υποχρεώσεις που δεν συνοδεύονται από τους αντίστοιχους πόρους