Της Αλεξάνδρας Κορωνίδου

«Ψωμί – Παιδεία – Ελευθερία». Όχι ως επετειακό σύνθημα, αλλά ως διαρκής διεκδίκηση μιας κοινωνίας με δημοκρατία, δικαιοσύνη και αξιοπρέπεια.

Τον Νοέμβρη του 1973, η νεολαία του Πολυτεχνείου δεν διεκδίκησε απλώς την πτώση μιας δικτατορίας. Ξεσηκώθηκε με πολιτικό όραμα, με αιτήματα και στόχους που ξεπερνούσαν τα στενά όρια της αντίστασης στο καθεστώς των συνταγματαρχών.

Διεκδίκησε εθνική ανεξαρτησία, απεξάρτηση από ξένους ιμπεριαλιστικούς στρατιωτικούς και πολιτικούς οργανισμούς, δημοκρατία, λαϊκή κυριαρχία, κοινωνική δικαιοσύνη, δικαίωμα στην εργασία και στη μόρφωση.

Οι φοιτητές και ο λαός που ενώθηκε μαζί τους δεν ζητούσαν απλώς να αλλάξουν οι κυβερνώντες. Απαιτούσαν να αλλάξει η ίδια η σχέση εξουσίας και κοινωνίας. Να πάψει ο λαός να φοβάται, να σιωπά και να υποτάσσεται.

Οι τοίχοι του Πολυτεχνείου έγιναν τοίχοι πολιτικής διακήρυξης. Τα συνθήματα έγιναν η φωνή μιας γενιάς που αρνήθηκε να συμβιβαστεί:

«Κάτω η Χούντα!»

«Έξω οι Αμερικάνοι!»

«Έξω από το ΝΑΤΟ!»

«Λαέ, λαέ, ή τώρα ή ποτέ!»

«Λαός ενωμένος, ποτέ νικημένος!»

«Ένας είναι ο αρχηγός, ο κυρίαρχος λαός!»

«Ψωμί, Παιδεία, Ελευθερία!»

Δεν ήταν συνθήματα χωρίς περιεχόμενο. Ήταν πολιτικές διεκδικήσεις, με σαφή κοινωνικό και ιδεολογικό προσανατολισμό. Ήταν η απαίτηση για μια χώρα που θα ανήκει πραγματικά στους πολίτες της και για μια κοινωνία στην οποία η ελευθερία δεν θα αποτελεί προνόμιο των λίγων.

Σήμερα, πενήντα τρία χρόνια μετά, η επέτειος του Πολυτεχνείου δεν μπορεί να εξαντλείται σε καταθέσεις στεφάνων, τυπικούς λόγους και επαναλαμβανόμενες αναφορές στους αγωνιστές του Νοέμβρη. Ούτε μπορεί να χρησιμοποιείται ως ένα ακόμη σύμβολο που επικαλούμαστε όταν μας εξυπηρετεί πολιτικά.

Η ιστορική μνήμη έχει αξία μόνο όταν συνοδεύεται από πολιτική συνείδηση και κριτική σκέψη.

Η δικτατορία έπεσε. Η δημοκρατία αποκαταστάθηκε. Όμως τα οράματα εκείνης της εξέγερσης δεν έγιναν στο σύνολό τους πραγματικότητα.

Η φτώχεια και η εργασιακή ανασφάλεια εξακολουθούν να καθορίζουν τη ζωή πολλών ανθρώπων. Η πρόσβαση στην ποιοτική δημόσια παιδεία και υγεία δεν εξασφαλίζεται ισότιμα για όλους. Οι κοινωνικές ανισότητες διευρύνονται, η αξιοκρατία αμφισβητείται και η εμπιστοσύνη των πολιτών στους θεσμούς δοκιμάζεται.

Η λαϊκή κυριαρχία δεν μπορεί να περιορίζεται στην προσέλευση στις κάλπες. Η δημοκρατία δεν είναι λευκή επιταγή προς όσους εκλέγονται. Απαιτεί διαφάνεια, λογοδοσία, ουσιαστική συμμετοχή των πολιτών και σεβασμό στη βούλησή τους.

Και η εθνική ανεξαρτησία δεν είναι μια αφηρημένη έννοια. Είναι η δυνατότητα μιας χώρας να αποφασίζει με γνώμονα τα συμφέροντα του λαού της, χωρίς να παραγνωρίζει τις διεθνείς δεσμεύσεις και τις εξαρτήσεις της.

Ασφαλώς, η σημερινή δημοκρατική Ελλάδα δεν ταυτίζεται με τη δικτατορία. Η Ιστορία δεν επιτρέπει τέτοιες ισοπεδωτικές συγκρίσεις. Επιτρέπει, όμως, και επιβάλλει να κρίνουμε αυστηρά την απόσταση ανάμεσα στις δημοκρατικές κατακτήσεις και στην κοινωνική πραγματικότητα.

Το Πολυτεχνείο δεν είναι ιδιοκτησία κανενός κόμματος, καμίας κυβέρνησης και καμίας πολιτικής παράταξης. Δεν είναι ένα σύμβολο που δικαιούμαστε να επικαλούμαστε μία φορά τον χρόνο, ενώ την υπόλοιπη χρονιά αδιαφορούμε για όσα πρεσβεύει.

Είναι ιστορική παρακαταθήκη και διαρκής υπενθύμιση ότι τα δικαιώματα δεν χαρίζονται, η δημοκρατία δεν αυτοσυντηρείται και η κοινωνική δικαιοσύνη δεν προκύπτει από ευχολόγια.

Πενήντα τρία χρόνια μετά, οφείλουμε να αναρωτηθούμε όχι μόνο τι θυμόμαστε από τον Νοέμβρη του 1973, αλλά και τι έχουμε κάνει για να δικαιώσουμε τα οράματα εκείνων που αγωνίστηκαν.

Γιατί το Πολυτεχνείο δεν τιμάται με λόγια και επετείους. Τιμάται με αγώνες για ελευθερία, δημοκρατία, κοινωνική δικαιοσύνη και αξιοπρεπή ζωή για όλους.

Και όσο το «Ψωμί – Παιδεία – Ελευθερία» παραμένει περισσότερο διεκδίκηση παρά πραγματικότητα, το μήνυμα του Νοέμβρη θα παραμένει ζωντανό και επίκαιρο.

Η Αλεξάνδρα Κορωνίδου είναι πρώην Αντιδήμαρχος Δήμου Κορδελιού–Ευόσμου και μέλος Κίνησης Πολιτών Ελευθερίου Κορδελιού Ευόσμο